در نقدنامه نخست نشان دادیم که سخنان دکتر احمدی نژاد بر خلاف نظر امام راحل، امام خامنه ای، مصوبه شواری عالی انقالب فرهنگی، نظر مردم و علمای بصیر پیرو رهبری است. و ترک حجاب شرعی علاوه بر اینکه حرام است، جرم هم هست و در قانون مجازات اسلامی، کیفر آن هم تعریف شده است و وظیفه نیروی انتظامی، برخورد با جرم مشهود از جمله ترک حجاب اسلامی است. احتمالا یک یا دو مقاله دیگر در این راستا تقدیم شود.

اینکه در  پی تاویل غیر محققانه مفهوم معروف و منکر از سوی رئیس جمهور و توجیه ان از سوی ایت الله حائری، بر ان شدیم که بر این تاویل، نقدی تقدیم شود تا زمینه سوء تفاهم جوانان عزیز و کجروی بیشتر رئیس جمهور فراهم نشود. در این بخش، نگاهی به 183 عنوان تفسیر برای ارائه درک مفسران طول تاریخ اسلام از مفهوم معروف و منکر داریم.

هیچ مفسر شیعه یا سنی در طول تاریخ، وجوب "امر به معروف و نهی از منکر" را مانند مهندس احمدی‌نژاد، مشروط به پسند عرف یا معروف و منکر بودن یک امر واجب یا حرام نزد عرف، نکرده است. برای نمونه مواردی از نظرات مفسرین تقدیم می‌شود. یاداور می‌شود که یکی از مفسرین در دو مورد از ایات الهی، تفسیر مبهمی اورده است که موهم نظر احمدی‌نژاد است. البته ایشان هم در جاهای دیگر معنای سایر مفسرین را صراحتا و دقیقا به عنوان تفسیر خود ارائه کرده است. اینک معانی معروف و منکر در تفاسیر مختلف شیعه و سنی:

الف. منکر یعنی کفر و معاصی؛ و معروف یعنی ایمان و اطاعت: يامرون بالمنكر؛ بالكفر و المعاصي و ينهون عن المعروف؛ عن الايمان و الطّاعة. [1]

ب. منکر: معاصی و کفر. معروف: هر امر نیکویی که خداوند بدان دستور داده است: الجديد في تفسير القران المجيد، ج‏3، ص 356: يامرون بالمنكر اي بالمعاصي و الكفر و ينهون عن المعروف عن كل ما هو حسن قد امر اللّه تعالى به و حثّ عليه.

ج. منکر: هر کاری که عقلا یا شرعا بد است. الوجيز في تفسير القران العزيز، ج‏2، ص 26: يامرون بالمنكر و هو كل قبيح عقلا او شرعا و ينهون عن المعروف و هو كل حسن عقلا او شرعا، قال الزجاج‏

التفسير الوسيط للقران الكريم، ج‏6، ص343: يامرون غيرهم بكل ما تستنكره الشرائع، و تستقبحه العقول، و ينهونه عن كل امر دعت اليه الاديان، و احبته القلوب السليمة.

د. معروف: واجبات. منکر: محرّمات. اطيب البيان في تفسير القران، ج‏6، ص267: يامرون بالمعروف‏؛ واجبات شرعيه الهيه و ينهون عن المنكر؛ از محرمات شرعيه الهيه‏.

ه. معروف: فرمانبرداری در جمیع اوامر الهی. منکر منهیات عقلی یا شرعی. تفسير اثنا عشري، ج‏5، ص144: يامرون بالمعروف: امر مى‏كنند به كارهاى نيكو كه ان ايمان و فرمانبردارى است در جميع اوامر الهى و انچه را كه واجب فرموده يا راضى باشد به ان عقلا يا شرعا. و ينهون عن المنكر: و باز مى‏دارند از كارهاى ناشايسته كه ان كفر و انواع معاصى است و انچه نهى فرموده و رضا ندارد ان را عقلا يا شرعا.

و. معروف: ایمان و همه دستورات خدا. منکر: بدی، یعنی کفر و همه لهویات و کارهای حرام. تفسير منهج الصادقين في الزام المخالفين، ج‏4، ص295: امر به نيكويى كه ايمان و فرمانبرداريست در جميع اوامر و ينهون عن المنكر و باز مي‌دارند از بدى و ناشايست كه كفر است و انواع ملاهى و مناهى‏.

 تفسیری که در مواردی موهم نظر مهندس احمدی‌نژاد است: آقای حسینی شیرازی در جلد اول تفسیرش[2] می‌گوید معروف یعنی واجب عقلی یا شرعی که عرف آن را معروف[3] بداند؛ سپس در یک جای دیگر[4]، عرف را معنا می‌کند و می‌گوید: عرف یعنی عرف عقلا؛ و در مرحله سوم معروف را همان امر پسندیده شرع یا عقل[5] می‌داند. و در مرحله چهارم معروف را تمام امور مستحب یا واجبی می‌داند که شرع بدان حکم کرده است یا عقل. و منکر هم همه امور مکروه یا حرام شرعی یا عقلی می‌داند[6]. لذا هر عمل حرام شرعی مصداق منکر در نهی از منکر است و به این که اکثریت یا اقلیت افراد آن واجب یا حرام را بپسندند یا نپسندند، ربطی ندارد؛ در جایی هم که نامگذاری آن را به عرف مرتبط کرده است، عرف را عرف عقلا معرفی کرده است.

[1]. زبدة التفاسير، ج‏3، ص 134؛ تفسير روح البيان، ج‏3، ص461؛ تفسير الجلالين، ص 200؛ الكشاف عن حقائق غوامض؛ التنزيل، ج‏2، ص287؛ الموسوعة القرانية، ج‏10، ص28؛ تفسير جوامع الجامع؛ جلد2 ص 67؛ تفسیر کنزالدقائق و بحر الغرائب، جلد 5، ص 493 و الاصفی فی تفسیر القران، جلد 1 صفحه 447 در تفسیر ایه 67 توبه

[2]. تقريب القران الى الاذهان، سید محمد حسینی شیرازی، قرن 14، نشر دار العلوم بیروت، چاپ اول، 1424 ه.ق.

[3]. "و يامرون بالمعروف؛ و المعروف كل فعل استحسنه الشرع او العقل سواء وصل الى حد الوجوب ام الى حد الندب، و انما سمي معروفا لان الناس يعرفونه. و ينهون عن المنكر؛ و هو بعكس المعروف، كل ما استقبحه الشرع او العقل، و سمي منكرا لان الناس ينكرونه". تقريب القران، ج‏1، ص376: ال‏عمران 104.

[4]. "يامرهم بالمعروف (اعراف 157) فما يامرهم به يكون معروفا يقبله عرف العقلاء و يرتضيه و ينهاهم عن المنكر فما ينهاهم عنه يكون منكرا عند عرف العقلاء، فامره و نهيه حسب الموازين العرفية العقلية، لا اعتباطا و اشتهاء. تقريب القران ج‏2، ص 255.

[5]. "الامرون بالمعروف (توبه 112) و هو كل حسن يستحسنه الشرع او العقل و النّاهون عن المنكر و هو كل قبيح يستقبحه الشرع او العقل." تقريب القران، ج‏2، ص470.

[6]. و امروا بالمعروف (حج 41) و هو كل شي‏ء امر به الشرع، او العقل ايجابا او ندبا و نهوا عن المنكر و هو كل شي‏ء نهى عنه الشرع او العقل تحريما، او تنزيها. تقريب القران، ج‏3، ص608.