بازباران

این مقاله چکیده بیش از 100 مقاله و کتاب و بارها پرزنت شدن و ساعتها بحث و مناظره با دسیسه‌بازان هرمی و تحقیق در بازار یابی شبکه‌ای (Network Marketing) است و از اینکه مجبورم بسیار فشرده تقدیم کنم، متاسفم؛ بالاخره باید در یک مقاله جا می‌شد.

گاه تولید کننده، محصول خود را مستقیما به مصرف کننده می رساند مثل آنچه اغلب در روستاها رخ می دهد؛ این، بهترین و به صرفه ترین حالت برای مشتری و تولید کننده است و باعث فروش و مصرف افزونتر کالا و رونق اقتصادی بیشتر می‌شود. اما گاه به هر دلیلی عرضه مستقیم کالا ممکن نیست، در این حالت پای واسطه برای رساندن کالا به مشتری به میان می آید، هر چه تعداد واسطه ها بیشتر شود هزینه تمام شده کالا برای مصرف کننده بیشتر می‌شود. گاه قیمت نهایی کالا باید بار سنگین و غیر ضروری دلال بازی ها را هم تحمل کند؛ علاوه بر این هزینه تبلیغ هم اضافه می شود. در بازار یابی شبکه‌ای (چند سطحی) سالم هزینه دلالی، تبلیغات، هزینه اماکن و امکانات زیاد شرکت های پخش کالا حذف می‌شود، چه بسا بر تعداد واسطه‌های بازاریابی افزوده شود؛ ولی کالا با قیمت کمتر از کالاهای مشابه که از راه بنگاه های توزیع، پخش شده، به دست مصرف کننده می رسد. در بازار یابی شبکه ای سالم تولید کننده چون بازاریابان کمی را می‌شناسد، علاوه بر پرداخت حق یافتن مشتری برای کالا، به کسانی هم که بتوانند بازاریابانی را به شرکت معرفی کنند، پولی پرداخت می کند. در بازار یابی شبکه‌ای باید اولا پورسانت‌ها بین 5 تا 10٪ ارزش کالای فروخته شده، حتی کمتر باشد (به هر میزان که بازاریابان افزوده شوند، حق بازاریابی و یافتن بازاریاب‌ها کمتر می شود، چون نباید پورسانت‌ها بقدری باشد که کالای عرضه شده با این روش، قیمت رقابتی‌اش را از دست بدهد) ثانیا تعداد کالاهای فروخته شده باید بیش از تعداد بازار یابان معرفی شده به شرکت باشد تا حجم عظیم واسطه ها و پورسانت‌هایی که بر قیمت نهایی کالا تحمیل می‌شود کالا را از دور رقابت خارج نکند، از طرفی یابندگان بازاریاب‌ها هم سودی منطقی ببرند؛ با توجه به اینکه این کارگران عموما از خدمات بیمه درمانی، بازنشستگی و سایر مزیت‌های استخدامی بی‌بهره اند. لذا طراحی میزان پورسانت، جغرافیای بازاریابی، نوع کالای ارائه شده و ... نیاز به مطالعات دقیق اجتماعی، سیاسی و اقتصادی دارد. اگر سامانه پخش شبکه‌ای سالم طراحی شود؛ 1. برای کالاهایی که نیاز واقعی مردم است بازاریابی می کند تا در دام بازار سازی نیفتد و بیشترین فروش داشته باشد. 2. به دلیل آنکه کالا با قیمت رقابتی به دست آخرین واسطه فروش می‌رسد، از طرفی چون کالای بازاریابی شده مورد نیاز واقعی بازار است، کالا هرگز بی مشتری نمی‌ماند و لایه‌های پایین هرم نیز هرگز مغبون نمی‌شوند. 3. به سبب آنکه مجموع پورسانت‌های تزریق شده به تمام واسطه‌ها کمتر از 10٪ است و شرکت هم به دور از شروط و قوانین بازدارنده، آمادگی واقعی برای پس گرفتن کالا با 5 تا 10٪ کمتر از قیمت رقابتی کالا در بازار دارد، لایه آخر هرم ضرر زیادی نمی کند و شرکت هم در صورت باز پس‌گیری کالا ضرر نمی‌کند و آنرا به مشتری دیگری می‌دهد. 

v  بررسی اجمالي دسيسه هرمي؛

هر ساختار بازاریابی که این دو ویژگی داشته باشد، دسیسه هرمی است و تفاوتی نمی‌کند که از سوی پرزنترها به چه عنوانی معرفی شود؛ مثلا درختی، شاخه‌ای، بازاریابی شبکه‌ای یا ... :

 الف. دريافت مستقیم حق عضويت از بازاریابان، یا دریافت آن در قالب فروش كالا. ب. پرداخت پورسانت به افراد آلوده جهت شکار طعمه‌‌های ديگر. عموما كالا‌های اين شركت‌‌ها داراي قيمت رقابتي نيستند و بسيار گران‌تر از قيمت واقعي فروخته می‌شوند؛ به همین سبب معمولا كالاهايی خاص و بدون مشابه در بازار و مثلا با ارزش ثانوي هستند تا قيمت آن‌ها قابل بررسي و مقايسه نباشد؛ مانند سكه‌‌های گلدكوئست و... كه با طرح و شماره محدود! عرضه و ادعا مي‌شود که در آينده ارزش كلكسيوني تا هزاران دلار پيدا مي‌كند! عجیب است که کلکسیونرها کارشان را بلد نیستند و به ذهنشان نمی رسد که زودتر بخرند و ارزان بخرند؛ شرکت هم با آن همه ادعا، نمی داند کالای خودش را کی و کجا و به چه کسانی بفروشد تا آن همه سود را از دست ندهد!^۱

v  روش كار یا چیدمان (Matrix)

 تعداد لایه‌های یک هرم به معنای عمق آن است. تعداد افرادی که در یک لایه قرار می گیرند، پهنه آن را تشکیل می‌دهند. مفاهیم هرمی، شبکه ای، درختی و ... در این مباحث معادلند.

1. روش‌هايي با عمق محدود و قطع‌شونده كه معمولا سطح اولی و سطح دومي است.

2. روش‌هايي با عمق نامحدود كه مي‌تواند سطح اولی یا سطح دومی باشد.

اولين فرد آلوده، لايه اول به شمار می‌آید. او به شکار افراد ديگر مي‌پردازد و لايه دوم شكل مي‌گيرد. حال او يا فقط مجاز است تمام طعمه‌‌ها را مستقيما زير شاخه خود قرار دهد و اين حالت براي تمام افراد آلوده تكرار شود (سطح اولی)؛ در اين حالت اگر به موازات افزایش تعداد لا‌يه‌‌ها باز به لايه‌‌های بالايي پورسانت پرداخت ‌شود، چیدمان شبکه، سطح اولی با عمق نامحدود است؛ و اگر پس از چند مرحله لايه‌‌های بالا از دريافت پورسانت منع شوند، روش كار، ماتريکس سطح اولي با عمق محدود است.

ماتريکس‌های به كار رفته در دسيسه‌‌های هرمي با توجه به محدوديت پهنه یا عمق، بسیارند که مشهورترين آن‌ها ماتريکسی با عمق بسيار يا نامحدود و پهنه دو (باینری) است، كه همان تصاعد هندسي دو به توان صفر، ‌دو به توان يك، دو به توان دو و ... است؛ يعني در لايه‌ اول دو نفر آلوده می‌شوند، اين دو نفر در لايه بعد، هر یك دو نفر ديگر را آلوده مي‌كنند و همين ‌طور هر فرد آلود‌ه، دو نفر ديگر را صيد مي‌كند. در روش‌هايي با پهنه محدود، روش‌‌ های فرعي ديگري هم اجرا مي‌شود؛ مثلا معرفي دو عضو به پايين (spill over) يا روش استراليايي معرفي دو عضو به بالا (Two-up). در همه اين حالات، روش‌‌های گوناگونی براي دريافت حق بازاريابي ـ يا درست بگوييم بازارسازي ـ پيش‌بيني شده است، برای مثال گاه شركت، پورسانتي را در ازاي صيد هر فرد، به بازاریاب دسيسه هرمي مي‌دهد و پس از آن كه دو بازوي افراد آلوده به توازن پنج در پنج، سه در سه یا دو در دو رسيد، باز پورسانتي پرداخت مي‌شود.^۲

v  پیشينه دسيسه‌‌های هرمي ( Pyramid Schemes )

شيادان براي صيد مردم ناآگاه مي‌گويند: اين ساختار اقتصادي، ارمغان عصر اينترنت است و مانند بسياري از فناوري‌های جديد باورکردنی نیست!

نخستین تاريخ مكتوب نتورک مارکتینگ NM در روسيه بوده است. طبق آنچه از كتاب رياضيات زنده، صفحه 142 تا 146 اثر رياضيدان روسي یاکوو ایسیدرو ویچ پرلمان، به دست مي‌آيد، اين NM مربوط به دوران پیش از انقلاب اكتبر 1917 روسيه است. يعني در حدود ۹۰ سال پيش آگهي‌هايي چاپ مي‌شد كه: "براي خريد يك دوچرخه 50 روبلي فقط 10 روبل بپردازيد! خريد براي عموم آزاد است" شما 10 روبل مي‌پرداختي ولی دوچرخه را تحويل نمي‌گرفتي بلكه چهار بليت ده روبلي ديگر به شما داده می‌شد كه به نزديکان بفروشی و هر كدام از آن‌ها با خريد يك بلیت ده روبلي، چهار بلیت ديگر را دريافت مي‌كردند تا آنها را به چهار نفر ديگر از دوستان و نزديكان بفروشند و به اين ترتيب با پرداخت ده روبل و یافتن چهار مشتري ديگر كه چهل روبل بدهند شما صاحب یک دوچرخه پنجاه روبلی می‌شدید؛ یعنی از پنج نفری که هر كدام يك پنجم پول دوچرخه می‌دادند يك نفر صاحب دوچرخه مي‌شد و چهار نفر هر كدام يك پنجم پول دوچرخه را زیان مي‌كردند. در اين هرم همواره 20٪ از مجموع افراد سود مي‌بردند و 80٪ ضرر مي‌دیدند. پس بازاريابي چند سطحی (Multi Level marketing ) یا MLM و بازاریابی شبکه‌ای به عصر اينترنت ربطي ندارد.

v    فرق بازار یابی شبکه ای (NM) با (E.C) تجارت الکترونیکی

تجارت الکترونیکی یک راه برای ارائه کالا و خدمات و ... است، تقریبا شبیه تجارت دریایی، ریلی یا هوایی و ربطی به این ندارد که روش کار ما، تجارت مستقیم (B.D) باشد یا تجارت باواسطه (I.B.O)؛ واسطه، یکی باشد یا چند تا (MLM) و این شبکه چند تایی محدود و سالم باشد یا نامحدود و دسیسه‌ای. تمام آنچه گفته شد در تجارت غیر الکترونیکی هم ممکن است؛ یعنی نه هر تجارت الکترونیکی، شبکه‌ای است نه هر تجارت عادی غیر شبکه ای. این که تجارت الکترونیکی خوب است بدین معنا نیست که هر روشی که در آن بکار رود، مطلوب است و مخالفت با آن روش بد، مخالفت با E.C باشد و نشان عدم فهم تجارت الکترونیکی. آیا مخالفت با بمباران اتمی به معنای مخالفت با هواپیما یا فناوری هسته‌ای است^۳؟ تجارتی هم داریم با عنوان تجارت الکترونیک (که محصولات الکترونیکی موضوع تجارت است نه روش تجارت) و محصولات الکترونیکی در آن به روش سنتی یا به روش الکترونیکی مبادله می‌شود و ربطی به این بحث ندارد.

v  گستره فعاليت دسیسه‌های هرمي

فعاليت اين شركتها در كشور‌های آمريكا، كانادا، انگلیس، ایتالیا، ژاپن، هند، ايران و كشور‌های دیگر بویژه در اروپا ممنوع است (البته کشورهای غربی به شرکت های‌شان اجازه فعالیت در دیگر کشورها می‌دهند)؛ مثلا در آمریکا و اروپا، پس از يك دوره كلاهبرداري، چنان فرهنگ ‌سازي و اطلاع‌رساني شد كه دسيسه‌‌های هرمي ديگر قدرت صيد در آن ‌جا ندارند. در حال حاضر بیشتر افراد آلوده از كشور‌های فقير يا در حال توسعه هستند. زبان سایت‌های این شرکتها هم فارسی، عربی، اردو، چینی، مالزیایی و انگلیسی است و از زبان‌های آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی، پرتغالی، ژاپنی، روسی و... خبری نیست. متاسفانه در كشور ما به دليل اطلاع‌رساني ضعیف و كم‌كاري صدا و سيما، مطبوعات و نهاد‌های مذهبی و قضایی، اين ویروس ريشه دوانده است؛ در حالی‌که در آمريكا چندین مركز براي مبارزه با اين شبكه‌‌ها فعالند؛ از جلمه كمیسيون تجاري فدرال FTC و كمسيون امنيت مبادلات ارزی SEC.

v  ويژگي‌های طرح‌ بازاریابی سالم

۱. كالا‌های بازاريابي شده داراي قيمت رقابتي با بازارند. 2. كالا‌ها، مورد نیاز واقعی مصرف‌كننده هستند. 3. كالا‌های بازاريابي شده به سمت مصرف ‌كننده در حال حركتند و نسبت كالاهايي كه شركت ارائه مي‌كند با كالا‌هایی که به مصرف‌كننده می‌رسد بسيار نزديك است. 4. بازارياب دارای حق فسخ قرارداد و دريافت حداقل ٪ قیمت است.^۴ 5. بازارياب، يابنده مشتريانی است كه تقاضاي خريد كالا براي مصرف يا نزديك كردن به بازار مصرف دارند و اين کالا پس از چند مرحله به دست مصرف كننده نهايي مي‌رسد. 6. بازارياب، بازارياب است نه بازارساز؛ يعني خريدار كالا را نياز دارد نه امتياز عضويت در بازاريابي براي دريافت پورسانت؛ به عبارت ديگر بازاريابي، به سلسله نامحدود بازاريابي براي یافتن بازاريابان دیگر تبدیل نشود. 7. پورسانت‌های پرداختي بايد از سود فروش كالاي شركت باشد نه از پولی که بابت حق ورود افراد به هرم دريافت می شود. 8. در دسيسه‌‌های هرمي بازاريابي اتفاق نمي‌افتد ـ‌ بازاريابي يعني كالايي را از شركت تحويل گرفتن و رساندن آن به مصرف کننده ‌ـ‌ بلکه خود افراد بازارياب، بازار شركتند و مجبورند كالايي بخرند كه به آن نیاز ندارند، نه اینکه واسطه انتقال كالا به مصرف كننده باشند. 9. دسيسه‌‌ها مدعي‌اند كه با حذف واسطه‌‌ها كالاها را ارزان و سريع به دست شما مي‌رسانند، در حالي‌كه اولا ‌كالا‌ها را فقط حدود دو يا سه برابر قيمت واقعي به شما داده‌اند نه بيشتر! ثانيا شما به اضافه همه بالاسری‌های شما که پورسانت می‌گیرند، اگر واسطه نیستید پس چیستید؟ ثالثا شما خود، بازار هستید و باید کالایی بخرید که هیچ کس با آن قیمت از شما نمی خرد بلکه اگر آن را بخواهند از شرکت می‌خرند تا از مواهب! خدماتی آن هم بهره‌مند شوند. رابعا كالا براي كلكسيون شدن در زماني دور(مصرف نهايي) طراحي شده است و زود و بی واسطه به مصرف‌كننده نمي‌رسد.^۵ همه مشكلات اين ساختار‌ها به دلیل غیر مصرفي بودن کالاهای عرضه شده و قيمت غیر رقابتي و بسيار بالای آنها نسبت به ارزش واقعی‌شان است.

v  زیان

در سيستم‌های گوناگون هرمي با هر روش و ميزان پرداخت پورسانت، هميشه لايه‌‌های متعددي از قاعده هرم زیان مي‌كنند؛ برای نمونه، شركت گلد‌كوئست (Quest International) را بررسي مي‌كنيم: چیدمان کنونی افراد در هر لايه هرم، توان‌‌‌های عدد 2 از صفر به بالا است؛ يعني در لايه اول 1 نفر، در لايه دوم 2 نفر، در لايه سوم 4 نفر، در لايه چهارم 8 نفر، در لايه پنجم 16 نفر، در لايه ششم 32 نفر و همين طور در هر لايه دو برابر افراد لایه قبل آلوده می‌شوند.

 روش توزيع پورسانت‌ها: هر گاه فرد بتواند دو طعمه را صيد كرده، ترغيب به خريد از گلدكوئست كند(خريد‌ها نقدي يا با اقساط پيش پرداختي است و قيمت تمام شده هر سكه 860 دلار مي‌باشد، 800 دلار قیمت سکه و 60 دلار هزینه ارسال) 50 دلار می‌گیرد. و در صورتي كه هر كدام از آن دو نفر بتواند دو فرد ديگر شکار كند و دو شاخه متعادل، در هر كدام سه طعمه داشته باشد 200 دلار ديگر به او پورسانت داده مي‌شود و از آن پس با آلوده شدن هر مجموعه سه سه‌ای، 250 دلار می‌گیرد.

همواره لایه آخر هرم که به تنهایی بیش از 50٪ مجموع افراد است، به فرض آنكه قيمت واقعي سكه را سخاوتمندانه 300 دلار حساب كنيم _ بانک مرکزی در نامه مورخ 7/2/84 به آیت الله مکارم قیمت هر سکه را 230 دلار اعلام نموده است^۶_ آن‌ها 560 دلار ضرر كرده‌اند: (560 = 300 – 860) لایه دوم هرم از پایین که بیش از 25٪ مجموع افرادند، ‌هر كدام فقط 50 دلار دريافت كرده‌اند و وقتي با قيمت واقعي سكه جمع شود و از قيمت خريد كم شود، ضرر 510 دلاري را نشان مي‌دهد: (510 =(50 +3۰0)ـ 860). لايه سوم هرم از پايين كساني هستند كه جمعا $250 پورسانت گرفته‌اند و محاسبه، ضرر 310 دلاري را برای آنها (6/12٪ از افراد هرم) نشان می‌دهد: 310 =(300 +250)ـ860

لايه‌ چهارم هرم از پايين كه برابر با 3/6٪ از مجموع افراد هرم است با دريافت 500 دلار پورسانت به اضافه $300 ارزش سكه، باز $60 ضرر كرده‌اند: 60=(500+300)-860؛ يعني 72/94٪ افراد به طور ميانگين هر نفر 443 دلار ضرر كرده‌اند و باید خدا را شکر کنند که لقمه حرام که بدتر از نطفه حرام است، به زن و بچه بیگناه‌شان نداده اند. 15/3٪ افراد هر كدام 190 دلار سود نامشروع برده‌اند و 13/2٪ بقيه بيش از 190 دلار سود حرام برده‌اند. البته اين در خوش‌بينانه‌ترين حالت کامل شدن هرم است؛ یعنی بالانس شدن همه بازوها كه هرگز اتفاق نمي‌افتد.

در يك شبيه سازي رایانه‌ای، هر مالباخته عضو هرم، بطور متوسط $500 از دست داده است. همه اين‌ها غير از وقت و تلاشي است كه صرف فريب ديگران شده و از آن بدتر دروغهايي كه به دیگران گفته اند. هر فرد آلوده براي خروج از مال باختگي بايد دست کم 31 نفر را آلوده كند. آن‌ها بايد به طعمه‌‌های خود وعده دهند كه اگر تنبلي نكنند و منظم كار! كنند هر يك ماه موفق می‌شوند دو نفر را وارد زيرمجموعه خود كنند، و پس از 2 ماه می‌توانند شش نفر را آلوه کرده 250 دلار به جیب بزنند. اما آيا راست می‌گویند؟ 

v  اشباع بازار. دو تعريف براي اشباع بازار:

1.   اشباع عرفی: اشباع عرفی یعنی اینکه به محدودیت افراد جامعه برای عضویت در هرم، یا منع قانونی و شرعی و ... به قدری سرعت صید طعمه‌های جدید کم بشود که عملا کار عضوگیری، کرداری بی‌فایده و نامعقول به حساب آید. یعنی سرعت عضوگیری به صفر نزدیک شود.

2. اشباع ریاضی: هرم بقدري بزرگ مي‌شود كه تمام افراد جامعه را در بر مي‌گيرد. دسيسه‌ بازان اصرار دارند كه بازار اشباع نمي‌شود، از طرفي در جلسات توجيهي خود (PRESENTATION) اصرار دارند كه به طعمه ‌خود بگويند: اگر خوب تلاش! كنيد هر ماه دو طعمه پيدا مي‌كنيد.

فرض كنيد هرم در فرودين 1384 با يك نفر شروع مي‌شود (۱=۲^۰ ) طبق قرار در ارديبهشت و پس از يك ماه تلاش! دو نفر به هرم اضافه مي‌شوند (۳= ۲^۱+۲^۰ ) و پس از يك ماه دیگر در خرداد، هر عضو، دو عضو جديد را آلوده مي‌كند و به هفت نفر (۷= ۲^۲+۲۱+۲^۰ ) مي‌رسيم و سپس هر ماه یک عدد به توان‌ها اضافه می‌شود؛ پس از ده ماه مجموع افراد برابرند با ( ۲۰۴۷=۲^۱۰+...+۲^۰) و پس از 20 ماه مجموع افراد برابرند با (۲۰۹۷۱۵۱=۲^۲۰+...+۲^۰) و پس از سه سال مجموع افراد هرم برابر است با (۱۳۷۴۳۸۹۵۳۴۱۷=۲^۳۶+...+۲^۰) یعنی اگر حرف دسيسه بازان هرمي درست باشد پس از سه سال در فروردین 87 مجموع افراد آلوده بيش از يكصد و سي و هفت ميليارد نفر مي‌شود، حدود 5/22 برابر کل جمعيت کره زمين!

اگر اکنون تعداد دسیسه بازان هرمی 500 هزار نفر باشند، پس از 14 ماه بازار سازی، بر طبق صید دو طعمه در هر ماه (آن هم فقط از سوی افراد پایین هرم) تعداد افراد آلوده به 8192000000 نفر می‌رسد و از آن پس براي آنكه دسيسه بازان هرمي بتوانند یک ماه کار کنند باید 48 سال دم زایشگاهها منتظر باشند تا دو نوزاد به دنیا آمده را پرزنت کنند! زیرا مطابق رشد جمعيت در دو دهه اخير، هر 48 سال، جمعیت زمین دو برابر می‌شود. حتي اگر 50 ٪ افراد آلوده، عضویابی را ادامه ندهند باز زمان مورد نياز هر فرد براي اضافه كردن دو نفر به زير مجموعه خود 24 سال است و اگر 75٪ افراد آلوده از ادامه كار باز بمانند، باز زمان متوسط براي شكار دو طعمه 12 سال می‌شود، و بر این اساس (عدم بازاریابی 75٪) برای دریافت 250 $ پورسانت؛ یعنی جبران کمتر از نصف ضرر خرید سکه گلدکوئست باید 36 سال منتظر بمانی!! می‌بینید که بازار يابان يك دورغ بزرگ مي‌گويند و گرنه كسي حاضر به عضويت نبود.

می‌گویند برای جا انداختن یک دروغ باید سه اصل رعایت شود: 1. دروغ بزرگ بگویید! 2. دروغ جلوی چشم بگویید! 3. با پر رویی آنرا تکرار کنید!

v  پاسخ به دو ادعا در عدم اشباع بازار؛

۱.   برخی می‌گویند اگر سرعت رشد هرم یک سوم سرعت رشد جمعیت باشد، اشباع به وجود نمی‌آید، با محاسبه این مساله هم مشاهده می‌شود که؛ اگر بخواهد اشباع ریاضی در بازار رخ ندهد، حتما باید اشباع عرفی و زمانی اتفاق بیفتد، کافی است با یک مثال مساله را دنبال کنید: فرض کنید که جمعیت کره زمین 15 نفر باشد، و اینک هرم، سه عضو داشته باشد؛ اگر بخواهد نسبت رشد هرم یک‌سوم سرعت رشد جمعیت باشد، با توجه به اینکه حدودا هر 40 سال جمعیت زمین دو برابر می‌شود، رشد هرم باید هر 120 سال دو برابر شود؛ چون قرار شد که رشد هرم یک سوم رشد جمعیت باشد! هر فرمولی که برای رشد هرم در نظر گرفته شود، یا منجر به اشباع ریاضی هرم یا اشباع زمانی و عرفی آن می‌شود.

۲.   ادعا می‌شود که با تنوع کالا‌های عرضه شده، بازار، بی‌نهايت بار، قابليت چرخش دارد! اما چرا چنین فرضی ممکن نیست؟ اگر مجموع انسانهای کره زمین را 15 نفر فرض کنیم و همه عضو یک هرم باینری باشند، قاعده هرم 8 نفره خواهند بود و این 8 نفر برای آنکه بتوانند برای کالای جدید عرضه شده، طعمه پیدا کنند، باید 16 نفر را صید کنند در حالی که تمام افراد غیر از خودشان فقط 7 نفر است - افرادی که قبلا با یک کالای دیگر، عضو هرم شده اند - و اگر افراد پایین هرم، خودشان را نیز دوباره معرفی کنند، تازه مجموع طعمه ها ۱۵ نفر می‌شوند 15. این مشکل در گامهای بعد به صورت تصاعدی افزایش می‌یابد.

v  قصه سکه مادر بزرگ گلدکوئست؛

یک خانم آمریکایی سکه‌ای را به قیمت 20 $ می‌خرد، پس از 90 سال نوه هایش $1000000 از فروش آن به دست آوردند. پس شما هم سکه‌ای بخرید و کمی! صبر کنید تا پولدار شوید. ولی آیا قصه مادر بزرگ قصه راست است؟ اگر تعداد سکه‌هایی از نوع سکه خانم قصه به شماره سکه‌های گلدکوئست _ عموما بین 8 تا10 هزار^۷ _ بود، آیا باز هم ...؟ اگر متوسط سود یک سرمایه گذاری را در مدت 90 سال 13٪ حساب کنیم و آن را در سرمایه اولیه مادر بزرگ قصه ضرب کنیم باز بیش از وی سود برده‌ایم: 1196988 × 20 = ⁹⁰(13/1) 

v چرا شكايت از كلاهبرداران كم است ؟

 روزنامه جمهوری مورخ 17 اسفند83 فقط تا اسفند 83 تعداد شاکیان گلد کوئست را 17 هزار نفر گزارش می‌کند!

1. مالباخته خیال مي‌كند مي‌تواند سكه‌ را گرانتر بفروشد. 2. شيادان توصيه مي‌كنند كه افراد، طعمه خود را از خانواده، خویشان، دوستان نزديك و افراد مورد اعتماد برگزينند. طبيعي است كه چنين افرادي حاضر نيستند آبروي دوست و اعضاي خانواده را با كشاندن وی به دادگاه ببرند. 3. متضررین كه افرادی دست کم تا لايه چهارم هرم (از پایین) هستند خود نيز افراد زير دستي را آلوده كرده‌اند، پس اگر شكايت كنند خود نيز متهم خواهند بود و در واقع به كلاهبرداري خود اعتراف كرده‌اند. 4. افراد آلوده بسبب ناآگاهی از جايگاه خود در هرم و وضع اشباع بازار، اميدوارند ديگری را شكار كنند، پس مجبورند تظاهر به رضايت از وضعيت عالی! هرم كند، وگرنه با دست خود بازار خود را خراب کرده اند. 5. فشار رواني بالا دست‌ها به اينكه شما عرضه بازاريابي ندارید، تنبلید و ... 6. تهديد به اينكه در صورت شكايت، عضويت تان لغو می‌شود و ديگر هيچ سودي نمي‌گيريد. 7. هزينه و زمان مورد نياز براي پس گرفتن حقي كه مدرك محكمه پسندي هم براي آن نيست. 8. وجود جاسوسان موظف گلدكوئست براي جاسوسي ازاعضا. 9. شکایت مالباختگان باعث سر افکندگی و بی آبرویی‌شان درنظر خانواده و دوستان مي‌شود، بسبب اينكه بار‌ها همگان آنها را به مکر كوئستي‌‌ها هشدار داده بودند ولی آنها با روشنفکربازی فقط پوزخند زده بودند!

v  دیگر مضرات

1. حجم زيادي از ارز خارج مي‌شود، مقدار كمي كالای زينتي يا كلكسيوني! وارد شده، سرمايه مولد كشور راكد مي‌شود و بيكاري افزايش مي‌يابد. می گویند با هدایت شاخه‌ها به خارج از کشور حتی ارز آوری هم می‌کنند! آیا می‌دانید بطور متوسط در ازای هر فرد آلوده در ایران باید 40 بیچاره را آلوده کرد تا طراز ورود و خروج ارز تازه صفر شود و اگر 500 هزار نفر آلوده را در ایران فرض کنیم باید 20 ملیون انسان(عموما فقیر) را بیچاره کنیم تا ورود و خروج ارز مساوی شود؟

2. آسيب جدي به بهداشت رواني جامعه: به دليل مجهول بودن جايگاه اعضاي جديد در هرم نسبت به وضعيت اشباع بازار، سود اين كار بسته به شانس طعمه‌‌ها است. و اتفاقي شبيه قمار رخ می‌دهد؛ یعنی دو عضو، بسته به زمان آلوده شدن، با وجود فعالت یکسان، شانس كمتر يا بيتشري براي سود و زيان دارند و از آنجا كه دسیسه بازان به افراد فامیل به چشم طعمه‌ای برای کشاندن به یک ورطه قمارگونه نگاه کرده اند، پيامد بدترین نوع قمار؛ یعنی قمار در بین اعضای خانواده و دوستان به وجود می‌آید که همانا کینه و دشمنی بین این افراد است: "انما يريد الشيطان ان يوقع بينكم العداوه و البغضاء في الخمر و الميسر و یصدكم عن ذكرالله و عن الصلوه فهل انتم منتهون" مائده/91. دقيقا همان طور كه در قمار سود يكي از ضرر مستقيمي است كه به ديگري می‌رسد، در شركت‌های هرمي هم پورسانت‌ها از پولي است كه مال باخته‌‌ها بابت حق عضويت مي‌دهند.

3. قتل و جنایت: الف. وقتی در سال 1997 شرکت روسی MMM فرو پاشید بیش از 50 مال باخته در روسیه خودکشی کردند و تا 10 سال بانک‌ها و بازارهای سهام روسیه بخاطر بی اعتمادی عمومی راکد بود.

ب. وقتی شرکت‌های بازار یابی داخلی آلبانی^۸ (که حتی باعث خروج ارز هم نمی‌شدند) در سال 1998 با عضویت دو سوم مردم آن کشور فرو پاشید، در جریان درگیری‌ها و ناامنی‌های ناشی از آن 2000 نفر کشته شدند، دولت سقوط کرد، مجلس منحل شد، رئیس جمهور استعفا کرد و ارزش پول ملی آلبانی در برابر دلار 40٪ کاهش یافت.

ج. تا اسفند 83 چندین مورد قتل سرشاخه‌ها در ایران گزارش شده است؛ 3 مورد در تهران، يك مورد در قزوين و .... .

4. مفاسد اخلاقی: در جلسات مختلط توجیهی و fun که با سماجت و صمیمیت! و هر کلکی که تصور شود دنبال می شود، مشکلات فراوان و در نتیجه شکایات زیادی را در پی داشته است که داستان غمبار دیگری دارد.

v  بحث فقهي دسيسه‌‌های هرمی

الف. طبق فتواي تمام مراجع مسلم شيعه فعاليت در اين شركت‌‌ها حرام و مصداق تصرف باطل در مال دیگران است و سود آن را هم مجهول المالك مي‌دانند (يا بايد صاحبش را يافت يا مال را به نيت او صدقه داد و نمي‌توان با پرداخت خمس آن، رفتار مال حلال مخلوط به حرام با آن نمود و آن را حلال دانست)^۹

جعل فتوای مراجع تقلید : دسيسه‌ بازان بی شرم دقیقا به دروغ و از سر کلاهبرداری، فتواي حليت را به مراجع تقلید (آیت‌الله نوری همدانی و مکارم شیرازی) نسبت مي‌دهند، کار زشتی که در طول تاریخ مرجعیت، کم سابقه است. و گاه مي‌گويند ساز و کار اين شرکت‌ها چنان پيچيده ‌است که مراجع مسأله را نفهميده‌اند! در حالی که آيت الله مكارم شيرازي گفته‌اند بنده 6 ماه دائما روي اين مساله كار كرده‌ام. یادآور می‌شود ایشان اولین فتوا در این زمینه را در حدود سال 75 در پاسخ به استفتاء یکی از مقلدان خود در اتریش بیان کردند، سؤال و جواب مذکور در جلد اول استفتائات جدید، صفحه 150 موجود می‌باشد.

ب. دلايل حرمت: ۱. معامله غرری: نهی النبی عن بیع الغرر؛ پیامبر اکرم(ص) از معاملات غرری نهی کرده است. معاملات غرری به معاملاتی گویند که در آنها ابهام و پوشیدگی است. چنانكه گفته شد هم در بيان قيمت كالا و هم در مورد امكان صيد طعمه در زمان وعده داده شده، ابهام جدی است. 2. معامله غروری: معامله‌ای که در آن فریب است، فریب و دروغ پرزنترها را نشان دادیم. 3. معامله ضرری: ضرر و زيان بسيار بالا براي بيش از 7/94٪ اعضا، حدود 450 دلار برای هر نفر. 4. اکل مال بالباطل: شرط صحت معامله، تجارة عن تراض نساء/29 یا معامله رضایتمندانه است؛ یعنی برای معامله شرعی دو رکن لازم است، اولا تجارت صحیح از نظر شرع؛ ثانیا رضایت طرفین. در اینجا هم رضايت خريدار از روي اغواگري و ابهام و جهل است، هم تجارة شرعی اتفاق نمي‌افتد؛ چون: الف. مقصود از خريد كالا، خريد كالا نيست؛ بلكه هدف، ورود به شبکه بازاریابی است، پس معامله بيع، به قصد بيع نیست (ما قصد لم یقع و ما وقع لم یقصد) ب. آن چه در برابر پول دریافت می‌شود عرفا معادل آن نیست و معامله هم واقعا به قصد هبه نیست. ج. حق عضویت در شبکه، که مقصود از معامله است، ارزش مشخصی ندارد تا معامله بر آن واقع شود. 5. در بيع سلف (معامله‌ای که اول پول آن پرداخت، و بعد کالا دریافت شود ) زمان تحويل كالا بايد مشخص باشد، که اين شرط هم ‌‌لحاظ نمي شود. 6. در بازاريابي هم كه تحت عنوان جعاله قرار مي‌گيرد شرط است كه فعاليت بازاريابي عرفاُ از سوي بازارياب باشد تا مستحق دريافت پول گردد، ولي در بازاريابي هرمي نه تنها چنين شرطي لحاظ نشده است، بلكه عموما خلاف آن اتفاق مي‌افتد؛ يعني لايه‌‌های پایین چه بسا در كشور ديگري مشغول بازاريابي باشند اما سود آن در جيب افراد بالايي هم مي‌رود، کسانی که در عمرشان ارتباطي با هم نداشته‌اند و هيچ فعاليت مستقيم يا غير مستقيم كه عرفا به افراد بالا نسبت داده شود، رخ نداده است.

v  خود آلودگي، توصيه قابل فهم براي همه در برابر فريب دسيسه بازان!

هيچ محدوديتي برای عضويت چند باره در دسيسه‌‌های هرمي نيست؛ يعني يك نفر مي‌تواند هم خودش سرشاخه باشد و هم تا هزار لايه بعد خودش را معرفي كند. آن‌ها كه ادعا مي‌كنند مي‌خواهند به دوستان شان سود برسانند، ‌سودشان پيشكش خودشان، اگر در ادعای خود صادقند، آيا حاضرند خود را به جای دوستان شان در تمام نقاط هرم معرفي كنند؟

آیا می‌دانید فقط 74/26٪ پولی که از هرم خارج می شود در قالب سکه برمی گردد و فقط 5/14٪ آن از راه پورسانت برمی گردد و 59٪ باقیمانده هرگز بر نمی‌گردد؟

تمام شركتهايي كه یکی از این ويژگيها دارند هرمی هستند: دریافت حق عضويت به شكل استتار شده يا مستقيم برای عضویت در هرم، بازاريابي زنجير‌ه ای نامحدود براي فروش يك كالا كه قيمت رقابتي در بازار ندارد و با قيمتي بسیار بالا فروخته مي‌شود، بازاریابها، خود بازارند.

v  چند نمونه ‌از دسیسه‌های هرمی

گلدکوئست، گلدماین، مای سون دایموند(M7D) یا هفت الماس. دایموند2000، پنتاگونا، وست ویژن، گلدبیز، مهرين كارت، توس كارت، پارس كارت، كيمياكارت، رزكارت، طلوع ايده، سياتل، كارت طليعه، خلاّقيّت، صعود اندوخته، گلدين كارت، نيك كارت، پاراديس، كيش كارت، استار، كارت طلایی، اشتراك هزاره، آتيه كارت، به كارت، كتاب اوّل، صدف كارت ، سنمار، يونيورسال، يگانه، سريع كارت، شهر سازندگى، هميارى2، طرح پيوند و همكارى، صندوق انصار الموحدین (کارگشای 4 و 5 )، آسو نت و ...

بسيارى از شركت هاى فوق با اقدامات بجا و شايسته اداره اطّلاعات استان‌هاى متبوع، تعطيل شد و برخى از آن‌ها پس از آن كه فهميدند فعاليت‌شان نامشروع و غير قانونى است، داوطلبانه آن را را متوقّف نمودند، حتّى در روزنامه هاى كثير الانتشار اطّلاعيه منتشر كرده، جدول زمانى براى مراجعه مشتريان و دريافت پول شان مشخّص كردند؛ كه جای تشکر دارد. با سپاس از امید نقشینه ارجمند و پایگاه nms.ir

 ابوالفضل امامی _ فروردین ۸۴، بازنگری در دیماه 1388

۱. برای مطالعه بیشتر ر.ک: بیانیه کمیسیون فدرال تجارت آمریکا (FTC) ترجمه امید نقشینه ارجمند:

 ۲. برای مطالعه بیشتر ر.ک: روشهای سود دهی در سیستم‌های بازاریابی چند سطحی: محمد افشار: NMS.ir

۳ .برای مطالعه بیشتر ر.ک: همه چيز درباره تجارت الكترونيك ،معنایe-c چیست و چه ارتباطی با nm دارد: nms.ir

۴. شرکت QI آنقدر عودت کالا را مبهم و مشروط کرده است که عملی نشود.

۵. ر.ک. ms.ir: نشانه هایی برای سیستم ناسالم فروش شبکه ای.

۶ . كتاب "بازاريابی شبكه اى يا كلاهبردارى مرموز" اثر حجةالاسلام ابوالقاسم عليان نژادی دامغانی، بخش اسناد:.

۷ . معرفی شرکت كوئست اینترنشنال (گلد کوئست) nms.ir . در این مقاله مطالب جالبی در باره گارانتی سکه ها، کپی رایت آنها و ... وجود دارد.

۸ . از ترجمه معتبرترين گزارش ها در ارتباط با تجربه آلبانی که در مارس 2000 در مجله Finance & Development نشریه رسمي صندوق بين‌المللي پول (IMF) منتشر شد. کريستوفر جارويس نويسنده مقاله، اقتصاددان ارشد در اداره بررسي و توسعه سياست‌هاي صندوق بين‌المللي پول است.

۹ . مجله دیدار آشنا ویژه نامه گلد کوئست.